Մեղվաբուժություն` ապիթերապիա

Միայն բնությունն է բուժում այն դեպքում, 

եթե նրան տրված է այդ հնարավորութունը:

Հիպոկրատ

Ապիթերապիան մարդու հիվանդությունների բուժումն է մեղվի խայթոցով և մեղվաբուժության կենսաբանորեն ակտիվ մթերքով (մեղր, պրոպոլիս, էգ մեղվի մայրական կաթ, ծաղկափոշի, մեղուների հավաքած, բայց չմշակած ծաղկափոշի (տպՐչՈ), մեղրամոմ, մեղվի թույն և այլն): Դեռևս հին հույները մեղրն անվանում էին «աստվածների շնորհ»: 

Մեղուն անդադար աշխատում է իր ընտանիքի համար: Իր խպիպը նեկտարով լցնելու համար նա գրեթե 1000 բույսի է «այցելում», այնուհետև մոտավորապես 20 րոպե հավաքած ծաղկափոշին հարստացնում է ֆերմենտներով (խմորիչ, մակարդ): Փեթակում շարունակվում է նեկտարի մշակումը: Մեղրի հասունացման նպատակով մեղուները նեկտարի կաթիլը մինչև 80 անգամ տեղաշարժում են փեթակում: 

Մեղուներն իրենց թևիկների թրթռոցով փեթակում ապահովում են մշտական ջերմաստիճան` մինչև 1 աստիճանի ճշգրտությամբ: Ջերմաստիճանի բարձրացման դեպքում նրանք օդի հոսքն ուղղում են դեպի մեղրահացը (րՏՑօ), իջնելու դեպքում, ընդհակառակն, դեպի դուրս: Փեթակը մեղրի, էգ մեղուների մայրական կաթի, չմշակված մեղրի արտադրության, ինչպես նաև մայր մեղուների ու մեղուների աճեցման քիմիական ֆաբրիկա է:

Մեղրի և դրանից պատրաստած մթերքի բուժիչ հատկությունների մասին հիշատակել են դեռևս անտիկ շրջանի գիտնականները` 7-9 հազար տարի առաջ: Մեղվաբուժությունը զարգացած էր Ասորեստանում, Եգիպտոսում, Հնդկաստանում, Չինաստանում, Հին Հունաստանում, Հռոմում, Պաղեստինում, Արաբիայում, Հայաստանում: Եգիպտական բժշկական հին գրքերից մեկում, որը գրվել է 3500 տարի առաջ, նշված են ստամոքսի, թոքերի, երիկամների, աչքերի, մաշկի և մի շարք այլ օրգանների հիվանդությունների բուժման վերաբերյալ խորհուրդներ:

Ավելի քան 4000 տարի առաջ Հնդկաստանում մեղրով բուժել են մի շարք հիվանդություններ: Չինական ամենահին բժշկական գրքում նշված է, որ «Մեղրի երկարատև օգտագործումը կոփում է կամքը, մարմնին տալիս է թեթևություն, պահպանում երիտասարդությունը, երկարացնում կյանքի տևողությունը»:

Հայերը դեռևս հին ժամանակներից զբաղվել են մեղվաբուժությամբ, մեղուներին համարելով երկրագնդի ամենահին էակները: Այդ մասին են վկայում պեղումների ժամանակ հայտնաբերված հին հուշարձանները: Դրանք քարանձավներում պատկերված նկարներ են, հայկական մետաղադրամներ, կնիքներ ու մատանիներ, որոնց վրա մեղու է պատկերված:

Հին Հայաստանում օգտագործվել է ոչ միայն կովկասյան ցեղին պատկանող դեղին մեղուների արտադրանքը, այլև կիսավայրի մեղուներինը, որոնք մինչև օրս էլ հանդիպում են հանրապետության որոշ տարածքներում: Հայկական մեղվաբուծության մասին իրենց աշխատություններում նշել են անտիկ շրջանի բազմաթիվ պատմիչներ` Քսենոֆոնտը, Ստրաբոնը (I դար մ.թ.ա.), Էլիան, հռոմեացի պատմիչ Դիոդորոս Սիցիլիացին: Զարգացած մեղվաբուժության մասին են վկայում նաև հայ պատմիչներ Ագաթանգեղոսը, Փավստոս Բուզանդը, Մովսես Խորենացին, Եզնիկ Կողբացին և այլք: 

Ապիթերապիան ներկայումս ինտենսիվ զարգացում է ապրում ամբողջ աշխարհում: Մշակվել ու արդեն կիրառվում են մեղվաբուժության արտադրանքի հարյուրավոր դեղաձևեր: 

Ամեն տարի անցկացվում են ապիթերապևտների միջազգային համաժողովներ: Առաջինը տեղի է ունեցել 1897թ., 100 տարի անց միայն` 35-րդ հոբելյանականը, 1997-ին` Անտվերպենում (Բելգիա): 

Ճապոնիայում գործում է բժիշկների հզոր կազմակերպություն, որը զբաղվում է բազմաթիվ հիվանդություններ բացառապես մեղուների խայթոցներով բուժելու ուղղությամբ:

Հարկ է նշել, որ Ռուսաստանում, որտեղ դեռևս վաղ ժամանակներից զարգացած է մեղվաբուծությունը, էգ մեղուների կաթի և մեղվի թույնի բուժիչ հատկությունների վերաբերյալ աշխարհում առաջինը սկսեցին գիտական հիմունքներով հետազոտություններ կատարել: Գյուղառևտրի նախարարությանն առընթեր ստեղծվել է ապիթերապիայի միջգործակալային համակարգող խորհուրդ, որում ընդգրկվել են նախարարությունների և գործակալությունների ներկայացուցիչներ, իսկ 1992-ից սկսած մեղվաբուծության ԳՀԻ-ի հիման վրա ամեն տարի անցկացվում են ապիթերապիայի հարցերին նվիրված միջազգային գիտաժողովներ:

Մեղվաբուժության զարգացման հիմք են ծառայել մեղվամթերքի մի շարք արժեքավոր հատկությունների հայտնագործումը` հակամանրէային, ցավազրկող, կենսախթանիչ, հակաբորբոքային և այլն:

Նման հատկություններով է պայմանավորված այս մթերքի բուժական բարձր արդյունքը սիրտանոթային, նյարդային-կաթվածային, ստամոքսաաղիքային, լյարդի, երիկամների, ռևմատիզմի, թոքերի հիվանդությունների դեպքում: Այս ցանկը կարելի է դեռ երկար շարունակել: Կարևորն այն է, որ այդուհանդերձ մարդու օրգանիզմի վրա ոչ մի վտանգավոր ազդեցության մասին չի հիշատակվում:

Մեղվամթերքն ունի նյութափոխանակությունը կարգավորող, արյունաստեղծումը ինտենսիվացնող, օրգանիզմի պաշտպանական ֆունկցիաներն ամրապնդող, երեխաների ֆիզիկական և մտավոր զարգացումն արագացնող հատկություն և այլն:

Այսօր բժիշկն ու դեղագործը ինքնուրույն կարող են գնահատել մեղվամթերքի այս կամ այն հնարավորությունը, գիտենալով դրանց բաղադրությունը և կենսաբանական ու բուժական հատկությունները:

Այսպես, եթե մեղրը հիմնականում պարունակում է մոնոշաքարներ (գլուկոզա և ֆրուկտոզա` 40-ական %) և օրգանական թթուներ, ապա այն անհրաժեշտ է այն դեպքում, երբ պահանջվում է էներգաստեղծման պրոցեսների արագացում: Եթե ծաղկի փոշին պրոտեինի և լիպիդների հիմնական մատակարարն է, ընդ որում` հարուստ բազմաթիվ անփոխարինելի ճարպային թթուներով, ապա առաջին հերթին այն անհրաժեշտ է սնուցման խանգարումներով հիվանդներին: Եթե ակնամոմը (պրոպոլիս) տոնուսը բարձրացնող բազմագործառնային անտիբիոտիկ է, ապա այն անհրաժեշտ է վարակական և բորբոքային հիվանդությունների դեպքում: 

Մեղվի կաթում կան բաղադրիչներ, որոնք չեն հանդիպում բնական ուրիշ մթերքում և որոնք մեղվին հնարավորություն են տալիս երկարակյաց պտղատու մայր դառնալ, ինչը արդարացնում է այդ կաթի օգտագործումը գերիատրիայում:

Մեղվամթերքի ֆիզիոլոգիական հատկությունների բազմաթիվ մեխանիզմներ բացահայտվել են: Մասնավորապես պարզվել է, որ էգ մեղվի կաթի, ակնամոմի, մեղվի թույնի` մարդու օրգանիզմ ներթափանցման արդյունքում նեյրոէնդոկրինային համակարգը ակտիվանում է և կարգավորվում: 

Պարզվել է, որ մեղրը բարձր կալորայնությամբ խտացված մթերք է, որն իր բաղադրությամբ մոտ է արյան պլազմային և իր քիմիական բաղադրությամբ զգալիորեն տարբերվում է սննդամթերքից: Մեղրի քիմիական և կենսաբանական բաղադրության մեջ մտնում են օրգանիզմի համար կարևոր 70-ից ավելի նյութեր ու տարրեր: 

Բժիշկները խորհուրդ են տալիս առավոտյան և ճաշին ուտել 30-ական, երեկոյան` 40 գրամ մեղր: Ապիթերապիայի միջոցներին են դասվում` 

• էգ մեղվի կաթը (խորհուրդ է տրվում օգտագործել որպես օրգանիզմի պաշտպանական ուժերը խթանող, հյուսվածքների վերականգնման գործընթացն արագացնող և հիշողությունը լավացնող արդյունավետ միջոց, հատկապես աթերոսկլերոզի ժամանակ), 
• բոռի (արու մեղու) կաթը (գերոնտոլոգիայում օգտագործվում է որպես էներգախթանող, կազդուրիչ և երիտասարդացնող միջոց), 
• չմշակված ծաղկափոշին (կարգավորում է ներզատական գեղձերի աշխատանքը, խորհուրդ է տրվում տղամարդու և կնոջ անպտղության դեպքում),
• մեղվի ծաղկափոշին մեղուները կրում են հետևի ոտիկներով (լավացնում է ախորժակը, վերականգնում ֆիզիկական ուժերը, խթանում մտավոր աշխատանքը, ունի անտիբիոտիկին բնորոշ ներգործություն, նպաստում է հասակի աճին, օգտագործվում է երեխաների ստամոքսաաղիքային տրակտի խանգարումների և շագանակագեղձի հիվանդության բուժման նպատակով),
• մեղրամոմը (օգտագործում են հայմորյան խոռոչների բորբոքումների, ասթմայի, խոտատենդի, ալերգիկ հարբուխի բուժման նպատակով),
• ակնամոմը (ներգործության լայն սպեկտրով բնական անտիբիոտիկ է, օգտագործվում է դաշտանային պարբերաշրջանների կարգավորման, արգանդի հավելումների սուր և խրոնիկական բորբոքային պրոցեսների ժամանակ, ինչպես նաև ստոմատոլոգիայում):

Մեղվի թույնը` ապիտոքսինը, պատկանում է ժողովրդական բժշկության հնագույն միջոցների շարքին: Այն վտանգավոր է (թունավոր) ինչպես մարդու, այնպես էլ կենդանիների ու միջատների համար, քանի որ մեծ քանակությամբ ընդունելու դեպքում կարող է առաջացնել շարժողական կաթված: 

Չնայած թույնը կարող է ծանր հետևանքներ ունենալ, ընդհուպ մինչև մահ, չափավոր քանակներով այն մի շարք հիվանդությունների բուժման կարևոր միջոց է, որոնք դժվար են բուժվում դեղամիջոցներով:

Մեղվի թույնի մեջ պարունակվող բազմաթիվ ակտիվ բաղադրիչների առկայության շնորհիվ դրա կիրառումը նպաստում է արթրիտների, կանանց սեռական օրգանների խրոնիկական բորբոքային հիվանդությունների բուժմանը:

Ծայրամասային նյարդային համակարգի հիվանդությունների (նևրալգիա, միոզիտներ, պոլինևրիտներ և այլն), ռևմատիզմի, ռևմատոիդ արթրիտների ժամանակ խորհուրդ է տրվում անցկացնել համալիր բուժում մեղվի թույնով ու էգ մեղվի կաթով, ընդ որում, բուժական արդյունքը զգալիորեն ուժեղանում է, օրգանիզմի պաշտպանական ուժերը` մեծանում: Մեղվի թույնը օրգանիզմ են ներմուծում խայթոցի, ապիտոքսինի ներմաշկային կամ ենթամաշկային ներարկման եղանակով, երբեմն օգտագործում քսուկների ձևով: 

Մեղվի թույնից ստացվում են հետևյալ պատրաստուկները` ապիզատրոն, ապիտոքսին, վիրապին, վենապիոլին, ապիտրին, ֆորապինսաբլ:

Այսպիսով, ապիֆիտոթերապիան ֆիտոթերապիայի նոր ուղղություն է, որն ուսումնասիրում է տարբեր դեղաբույսերի հատկություններն ու ազդեցությունը` համակցված մեղվամթերքի հետ:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ